धर्म/ संस्कृति

अयोध्या कहाँ पर्छ ? रामायणमा गरिएको छ यस्तो व्याख्या !

अयोध्या कहाँ पर्छ ? रामायणमा गरिएको छ यस्तो व्याख्या !

द्वापर युगमा रघुकुलवंशी राजा दशरथ पुत्र रामको जन्म अयोध्यामा भएको थियो । हिन्दू धर्म दर्शन र रामायणका अनुसार भगवान विष्णुका १० अवतारमध्ये राम एक अवतार हो । रामको जन्म अयोध्यामा भएको र उक्त स्थान अहिले भारतमा रहेको हिन्दूधर्म मान्नेहरुले मान्दै आएका छन् ।

भगवान रामले वर्तमानमा नेपालमा पर्ने जनकपुरका राजा जनककी पुत्री सीतासँग विवाह गरेका थिए । त्यसकारण आधुनिक भारतको उत्तर प्रदेश राज्यमा पर्ने अयोध्याबाट वर्षेनी राम जानकी महोत्सबका बेलामा नेपालमा जन्ती आउने प्रचलन रहेको छ । जसलाई नेपालले र जनकपुरका स्थानीयले विषेश रुपमा स्वागत गर्ने गरेका छन् ।

शताव्दिऔं देखि मानिदै आएको धार्मिक तथा सांस्कृतिक विषयमा प्रधानमन्त्री जस्तो व्यक्तिले हचुवाको भरतमा ह’ल्का टिप्पणी गर्नुलाई भने धेरैले राम्रो माने

तर, प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले सोमबार द्वापर युगमा भगवान रामको जन्म अहिलेको भारतमा नभइ वीरगञ्ज नजिकको अयोध्या भन्ने स्थानमा भएको बताए । ओली भारतले अहिले नक्कली अयोध्या बनाएर सांस्कृतिक रुपमा नेपालमाथि अति’क्रमण गरेको आ रोप लगाए।

उत्तर प्रदेशमा अहिले रहेको भनिएको अयोध्याबाट त्यससमयमा जनकपुरमा विवाह गर्न सम्भव नभएको तर्क ओलीको छ । मोबाइल, इन्टरनेट लगायतकेही पनि नभएको समयमा त्यति टाँढा कसरी राम र सिताबीच विवाह सम्भव छ भन्दै उनले प्रश्न गरे ।

ओलीको यस्तो अभिव्यक्ति सार्वजनिक भएसँगै नेपाल र भारतमा उनको चर्को आ’लोचना भइरहेको छ । केहीले भने भारतले तथ्यलाई तोडमोड गरेर वीरगञ्ज नजिकको अयोध्यालाई उत्तर प्रदेशमा लगेको हुनसक्ने भन्दै आ’शंका व्यक्त गरेका छन् । यस्तो आ’शंका व्यक्त गर्नलाई भारतले यसअघि गरेका ह’र्कतहरुले भने सहयोग गरेको छ ।

नेपालको लुम्बिनीमा जन्मिएका गौतम बुद्धलाई भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले भारतमा जन्मिएको बताएका थिए । भने भारतले नक्कली लुम्बिनी नै बनाएर गौतम बुद्धको जन्मस्थल भन्दै विश्वव्यापी रुपमा प्रचार गरिरहेको छ । त्यसैले अयोध्या प्रकरणमा पनि यस्तै भएको हुनसक्ने कतिपयले आकलन गरेका छन् । तर शताव्दिऔं देखि मानिदै आएको धार्मिक तथा सांस्कृतिक विषयमा प्रधानमन्त्री जस्तो व्यक्तिले हचुवाको भरतमा ह’ल्का टिप्पणी गर्नुलाई भने धेरैले राम्रो मानेका छैनन् ।

अयोध्यालाई अथर्ववेदमा ईश्वरको नगर बताइएको छ र यसको सम्पन्नतालाई स्वर्गसँग तुलना गरिएको छ । स्कन्दपूराणका अनुसार अयोध्या शब्द ‘अकार ब्रह्मा ‘य’ कार विष्णु तथा ‘ध’ कार रुद्रको स्वरुप

केही समय यता नेपाल भारतबीच बढिरहेको त’नावको व्यवस्थापनका लागि भारतसँग छलफल गर्नुपर्नेमा प्रधानमन्त्री ओलीले छिमेकी मुलुकसँगको सम्बन्धलाई थप चिसो पार्न ‘फायर खोलेको’ रुपमा यसलाई राजनीतिक वृत्तमा हेरिएको छ । पूर्व प्रधानमन्त्री डा बाबुराम भट्टराई, राप्रपाका अध्यक्ष कमल थापा, नेकपाका नेता भीम रावल लगायतले प्रधानमन्त्रीको अभिव्यक्तिको विरोध गरेका छन् । भारतमा पनि प्रधानमन्त्री ओलीको भनाइले तरंग ल्याएको छ । भारतीय जनता पार्टीले ओलीको भनाइलाई लिएर असन्तुष्टि जनाएको छ भने अयोध्यामा साधु सन्तहरुले प्रधानमन्त्री ओलीलाई सत्ताबाट हटाउन आफ्ना अनुयायीहरुलाई धर्मादेश नै जारी गरे ।

प्रधानमन्त्री ओलीले भन्दैमा प्राचिन समयदेखिको चलिआएको धार्मिक र सांस्कृतिक विषय परिवर्तन हुने होइन । तर प्रधानमन्त्री जस्तो व्यक्तिले पहिला अध्ययन अनुसन्धान र प्रमाण जुटाएर मात्र यस्ता विषयमा बोल्नु उचित हुने थियो ।शास्त्रमा अयोध्या हिन्दू धर्मशास्त्रहरुका अनुसार भारतको प्राचिन नगरमध्ये एक अयोध्या पौराणिक इतिहासमा पवित्र सप्त पूर मध्ये एक हो । जसमा मथुरा, मया(हरिद्वार), काशी, काँची, अवंतिका(उज्जयिती, द्वारिका र अयोध्या रहेका छन् । अयोध्यालाई प्राचीन सप्तुरमध्ये पहिलो स्थानमा राखिएको छ । अयोध्यालाई अथर्ववेदमा ईश्वरको नगर बताइएको छ र यसको सम्पन्नतालाई स्वर्गसँग तुलना गरिएको छ । स्कन्दपूराणका अनुसार अयोध्या शब्द ‘अकार ब्रह्मा ‘य’ कार विष्णु तथा ‘ध’ कार रुद्रको स्वरुप हो । कसले स्थापना गर्‍यो अयोध्या ?

रामायणका अनुसार सरयू नदीको तटमा रहेको यो नगर विवस्वान(सूर्य) का पुत्र वैवस्वत मनु महाराजद्वारा स्थापना गरिएको थियो । ब्रम्हाका पुत्र मरीचिबाट कश्यपको जन्म भएको थियो । कश्यपका छोरा विवस्वान र विवस्वानका छोरा वैवस्वत मनु थिए । उनै मनु राजाले अयोध्याको स्थापना गरेका थिए । वैवस्वत मनुका १० छोरा थिए । इल, इक्ष्वाकु, कुशनाम, अरिष्ट, धृ*ष्ट, नरिष्यन्त, करुष, महाब’ली, शर्याती तथा पृषध थिए।

यसमध्ये इक्ष्वाकु कुलको धेरै विस्तार भएको थियो । इक्ष्वाकु कुलमा कयौं प्रतापी राजा, ऋषि रहेका थिए । इक्ष्वाकुलमा पछि भगवान श्रीरामले जन्म लिएका थिए । अयोध्यामा महाभारत का’लसम्म यही वंशको शासन रहेको थियो । पौराणिक कथा अनुसार ब्रह्मासँग जब मनुले आफ्ना लागि एक नगर बनाउनेबारे कुरा गरे तब उनले विष्णु भएको स्थानमा लगे । विष्णुले उनलाई साकेत धाममा एक उपयुक्त स्थान बताए । विष्णुजीले यस नगरी बसाउनका लागि ब्रह्मा तथा मनुका साथ देवशिल्पी विश्वकर्मालाई पठाए । यसका अलावा आफ्नो रामअवतारका लागि उपयुक्त हुने स्थान खोज्नका लागि महर्षि वशिष्ठलाई पनि उनको साथमा पठाए ।

यही देशमा मनुष्यका आदिराजा प्रसिद्ध महाराज मनुको बसाई थियो । तीन लोकमा विख्यात अयोध्या नामक एक नगरी थियो

वशिष्ठले सरयू नदीको तटमा लीलाभूमिको चयन गरे जहाँ विश्वकर्माले नगरको निर्माण गरे । स्कन्दपूराणका अनुसार अयोध्या भगवान विष्णुको चक्रमा विराजमान रहेको छ । अयोध्या रघुवंशी राजाहरुको पुरानो राजधानी थियो । प्राचिन उल्लेखहरुका अनुसार यसको क्षेत्रफल ९६ वर्ग मील थियो । बाल्मीकि रामायणको ५ औं सर्गमा अयोध्या पूरीको वर्णन गरिएको पाउन सकिन्छ । वाल्मीकि रामायणको बालकाण्डमा बताइए अनुसार अयोध्या १२ योजन लामो र ३ योजन चौडाको थियो । बाल्मीकि रामायणको ५ औं सर्गमा उल्लेख गरिएको छ ”कोसल नाम मुदित: स्फीतो जनपदो महान।

निविष्ट: सरयूतीरे प्रभूतधनधान्यवान्।। (१/५/५) अर्थात: सरयू नदी को तटमा संतुष्ट मानिसले पूर्ण धनधान्यबाट भरिएको उत्तरोत्तर उन्नतिलाई प्राप्त कोसल नामक एक ठूलो देश थियो । वाल्मीकि रामायणमा लेखिएको छ –यही देशमा मनुष्यका आदिराजा प्रसिद्ध महाराज मनुको बसाई थियो । तीन लोकमा विख्यात अयोध्या नामक एक नगरी थियो ।

भगवान श्रीरामपछि अयोध्यामा लवले शासन गरेका थिए भने कुशले एक पटक राजधानी अयोध्याको पुनर्निर्माण गरेका थिए । यसपछि सूर्यवंशले अर्को ४४ पुस्तासम्म यसको अस्तित्व बरकरार राखेका थिए ।

यही वंशका बृहद्रथ महाभारतमा अभिमन्यूको हातबाट मारिएका थिए । महाभारतको यु’द्धपछि अयोध्या उजाड बनेको थियो । श्रीराम जन्मभूमिको अस्तित्व लगभग १४ औं शताब्दीसम्म सुरक्षित रहेको इतिहास रहेको छ । भारतीय इतिहासकारहरुका अनुसार बृहद्रथपछि यो नगर मगधका मौर्यदेखि लिएर गुप्ता तथा कन्नौजको शासनमा रहेको थियो । अन्तमा यहाँ महमूद गजनीका भान्जा सैयद सालारले तुर्क शासानको स्थापना गरेका थिए । त्यसपछि बाबरले मुगल राज्यको स्थापना गरेका थिए र उसका सेनापतिले आ*क्रमण गरेर अयोध्यामा मस्जिद निर्माण गरेको इतिहास रहेको छ ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस
Pokhara-7, Masbar, Kaski Nepal
सुचना बिभाग दर्ता: १६६३/०७६/७७